Zlo u srpskoj književnosti: Angelološka perspektiva

Abstract

Poetske obrade odnosa anđeo : zlo u srpskoj književnosti ukazuju na ispražnjenje tradicijom uspostavljenih vrednosti koje anđeo sobom nosi, te dato nebesko biće postaje višestruko literarno mesto preko kog se ispituju ponerološka iskustva. Angelološka figura postaje ambivalentna, jer anđeoske aktivnosti u sebi podjednako okupljaju i one koje se mogu odrediti kao pozitivne (hranjenje u pustinji, najavljivanje radosne vesti o začeću i rađanju željenog deteta, oslobađanje iz tamnica i sl.) ili kao negativne (kažnjavanje, ubijanje, mučenje, nanošenje bola i patnji i dr.). Iako se može pretpostaviti da se preko aktivnosti anđeoskog bića raskriva dijalektika odnosa dobro : zlo, književna angelologija ipak predstavlja njeno određeno prevazilaženje, pri čemu se anđeo otkriva kao znak koji svoju vrednost dobija u odnosu na dodeljeni sadržaj. Angelološke figuracije zla, s jedne strane, otvaraju se ka postavci Ridigera Zafranskog (2005: 11) o zlu kao imenu za „ono preteće što susreće čovekovu slobodnu svest i što ona može da počiniˮ, te se angelološko delanje raskriva kao zlo upravo u osujećivanju čovekove slobodne volje i svesti. S druge strane, približavaju se Žanu Bodrijaru, gde anđeli postaju apsolutna simulacija Božijeg prisustva, postojanja i dobrote, odnosno, ispražnjeni znakovi u koje se upisuje zlo kao takvo.